Alışveriş Bağımlılığı (Oniyomani) ve Duygusal Harcamalar

İhtiyaç için değil, olumsuz duygulardan kaçmak için yapılan kompülsif alışveriş davranışını ve altında yatan psikolojik nedenleri öğrenin.

Alışverişle Rahatlamak mı, Bağımlılık mı?

Çoğu insan zor bir haftanın ardından kendini ödüllendirmek için alışveriş yapmaktan keyif alır. Ancak bu durum sıklaştığında ve kişinin finansal, sosyal, mesleki yaşamını bozmasına rağmen devam ettiğinde kompülsif alışveriş bağımlılığı (Oniyomani) tablosu ortaya çıkar.

Bu kişiler için odak noktası aldıkları 'ürün' değildir; asıl bağımlılık yaratan şey satın alma 'eylemi'nin (kredi kartını uzatma veya 'siparişi tamamla' butonuna basma anının) beyinde yarattığı dopamin (haz) ve rahatlama hissidir.

Duygusal Boşluğu Eşyayla Doldurmak

Alışveriş bağımlılığının altında genellikle çökkünlük, kaygı, düşük öz-değer, yalnızlık ve duygusal boşluk hissi yatar. Kişi; üzüntü, stres veya öfke hissettiğinde bu duygularla başa çıkacak (regüle edecek) becerilere sahip olmadığı için alışverişin geçici uyuşturucu (anestezi) etkisine sığınır.

Ancak satın alma anındaki o yüksek haz (dopamin), hemen sonrasında yerini derin bir suçluluk, utanç ve maddi kaygıya bırakır. Bu yeni oluşan negatif duygular, tekrar alışveriş yapma dürtüsünü (kısır döngüyü) tetikler.

Gizli Bir Bağımlılık

Diğer bağımlılıkların (alkol, madde) fiziksel belirtileri kolayca fark edilirken, alışveriş bağımlılığı tüketimi öven bir toplumda çok uzun süre gizlenebilir. Kişiler genellikle aldıklarını (kıyafetleri, eşyaları) etiketlerini bile koparmadan dolapların derinliklerine veya bagajlara saklarlar.

Sorun genellikle icra takipleri, yalanlar nedeniyle sarsılan evlilikler veya biriken devasa kredi kartı borçları (güven iflası) patlak verdiğinde gün yüzüne çıkar.

Toparlanma ve Finansal Sınırlar

Baş etmede ilk adım, bağımlının tüm kredi kartlarını iptal etmesi ve finansal kontrolü güvendiği birine (eş veya aile) devretmesidir (dışsal kontrol). Çünkü kriz anında irade (içsel kontrol) çalışmaz.

Bilişsel davranışçı yaklaşımla kişinin hangi duygusal tetikleyicilerle (yalnızlık, değersizlik hissi) alışverişe yöneldiği keşfedilir ve bu duygularla başa çıkmak için (alışveriş yerine) yeni, sağlıklı başa çıkma stratejileri geliştirilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi ya da psikiyatrik bir değerlendirmenin yerine geçmez. Belirtileriniz yoğunsa veya günlük yaşamınızı zorlaştırıyorsa bir hekime başvurmanız önerilir.