Eleştiriyle Başa Çıkma ve Yapıcı Geri Bildirim

Eleştiriyi kişisel bir saldırı olarak algılamaktan kurtulmanın ve geri bildirimi bir gelişim aracına dönüştürmenin psikolojik yolları.

Eleştiri Neden Acıtır?

Evrimsel süreçte kabileden dışlanmak, tek başına hayatta kalamayacak olan insan için kesin bir ölüm demekti. Eleştiri, beynimizin ilkel bölgeleri tarafından 'dışlanma tehdidi' ve dolayısıyla 'ölüm tehlikesi' olarak algılanır.

Bu nedenle, iş yerinde veya ilişkide bir eleştiri aldığımızda kalp atışımız hızlanır, nefesimiz sığlaşır ve 'savaş (savunmaya geç/karşı saldırı yap)' veya 'kaç (ortamı terk et/sus)' tepkisi veririz. Bu biyolojik bir reflekstir.

Kişiselleştirme Tuzağı

Eleştiriyi yıkıcı hale getiren, eylemi değil kimliği eleştirilmiş gibi algılamaktır (Kişiselleştirme). Yöneticinizin 'Bu rapor eksik olmuş' sözünü, zihninizin 'Ben yetersiz ve başarısız biriyim' şeklinde çevirmesidir.

Eyleminiz (rapor) ile varlığınız (insanlık değeriniz) birbirinden ayrıdır. Davranışınız eleştirilebilir ve hatalı olabilir, ancak bu sizin öz-değerinizi düşürmez.

Savunmaya Geçmeden Dinlemek

Eleştiri anında en sık yapılan hata, karşı tarafı dinlemek yerine verilecek cevabı veya bahaneleri düşünmektir. Savunmacılık, öğrenmeyi ve gelişimi anında durdurur.

Bunun yerine, derin bir nefes alın (amigdalayı sakinleştirin) ve merakla yaklaşın. 'Bu geri bildirimde benim göremediğim bir doğruluk payı (yüzde 1 bile olsa) olabilir mi?' sorusunu kendinize sorun. Karşı tarafa 'Bana bunu biraz daha somut bir örnekle açıklayabilir misin?' diyerek zaman kazanın.

Geri Bildirim Bir Hediyedir

Büyüme zihniyetine (growth mindset) sahip kişiler, eleştiriyi kişisel bir saldırı olarak değil, 'nasıl daha iyi olabilirim' sorusuna verilmiş ücretsiz bir danışmanlık hizmeti olarak görürler.

Elbette her eleştiri haklı veya yapıcı değildir. Toksik, aşağılayıcı ve kişiliğinizi hedef alan saldırıları (hakaretleri) filtrelemek sizin hakkınızdır. Ancak yapıcı niyeti olan bir geri bildirim, kör noktalarınızı aydınlatarak kişisel gelişiminizi hızlandıran en güçlü araçtır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi ya da psikiyatrik bir değerlendirmenin yerine geçmez. Belirtileriniz yoğunsa veya günlük yaşamınızı zorlaştırıyorsa bir hekime başvurmanız önerilir.